دشتی ها


خونه
تماس
 

۱۳۸٩/۸/٢٧

 

نجیرم و...(2)

 

5. و اما نجیرم!
   شهری تاریخی ... شهری گمشده . شهری آباد در ساحل ماندستان باستانی . شهری در این سو یا آن سوی مصب رود سکان ؟ آن جایی که مند پس از گذشت چندصد کیلومتر به پایان می رسد و دل به دریا می سپرد !
   پاسخ دهنده در پاسخ خویش به خوانندگان محترم نصیر وعده داده اند که "در آینده ای نزدیک اطلاعات جامع در این خصوص [نجیرم] ارائه می گردد" . از قضا بنده هم حدود سه سال پیش مقاله ای مفصل در خصوص " نجیرم" نوشته ام  که چون هم چنان به دنبال منابع و کنکاش بیشتری می باشم تاکنون از چاپ آن خودداری کرده ام اما چون ایشان خود را "بر اساس قرابت و خویشی" جدا از مردم دوست داشتنی ! دشتی ندانسته اند و از طرفی هم بنده علاقمند به تمامی اهالی محترم دشتی و خویشان و خویشاوندان ایشان هستم خالی از لطف و بی مسما ندیدم در پایان به پاس الطاف محبت آمیز پاسخ گوی بی نام و نشان تعدادی منابع و اسناد تاریخی و یا بخش هایی از تحقیق ها و پژوهش هایی که در آنها به " نجیرم " و جای-گاه آن اشاره ای رفته است به اختصار معرفی کنم مبادا که این محقق بزرگوار به این منابع و دیگر منابعی که در اختیار بنده است آشنایی یا  دسترسی نداشته باشند و این منابع ارزشمند از قلم مبارکشان! بیافتد و نتوانند اطلاعاتشان را آنچنان که خود ذکر کرده اند به صورت "جامع" ارائه کنند .

الف : کتاب ها :
    1. " مسالک و ممالک"  نوشته ابواسحق ابراهیم اصطخری ( نوشته شده در بین 318 تا 321 هـ .ق ) .
   در این کتاب در مجموع 5 بار از نجیرم یاد شده است: صفحه های 36، 100، 117،119 و 123 .
   در خصوص سیف آل ابوزهیر می نویسد : گ... و جعفر بن ابی زهیر- جعفر آنست کی هرون الرشید گفته بود کی اگر نه آنستی کی جعفر نیک نشنود وزارت به وی دادمی، مظفر بن جعفر ملک دستقان او دارد و خداوند شمشیرست ، و از حد جنابه تا نجیرم اوراست ". /ص 123/
   طبق تقسیم بندی نخستینن در شمال خلیج فارس حدفاصل گناوه تا جزیره کیش سه سیف یعنی کناره وجود داشته است که هرکدام به نام قبیله ای از قبایل مهاجر عرب نام گذاری شده بوده است که شمالی ترین این سیف ها ، سیف زهیر از رودخانه مند یعنی از نجیرم تا گناوه (جنابه) امروزی امتداد داشته است و اصطخری در این کتاب دو بار به این مهم اشاره می کند و سیف مظفر را بین نجیرم تا جنابه معرفی می کند ضمن آنکه در نقشه ای که در کتاب فوق به چاپ رسیده است و در بخش نقشه ها به آن  اشاره خواهیم کرد به وضوح نجیرم را در شمال رود سکان(مند) ترسیم کرده است . 

 


      2.  سفرنامه ابن حوقل با عنوان "ایران در صوره الارض" که در حدود سال 367ه.ق(977م) یعنی در نیمه دوم قرن چهارم نوشته شده است .
در این کتاب نیز در مجموع 5 مرتبه از نجیرم سخن گفته شده است .
   در صفحه 7 بلافاصله بعد از جنابه به نجیرم اشاره شده است :"...در این کرانه ها در پیشاپیش دریا میان جنابه و نجیرم ، دیهها و کشتزارهایی و نیز مساکن پراکنده بسیار گرم وجود دارد ".
   صفحه های 32 و 33 : در شرح نامها و عنوان های نقشه فارس ابتدا شهرهایی که در کرانه خلیج فارس قرار دارند را از شمال به جنوب برمی شمارد و سپس به تشریح مکانی هر یک از آنها می پردازد .
   "شهرهایی که در کرانه دریا طرف راست قرار دارند عبارت اند از : مهروبان ، سینیز ، جنابه (گناوه) ، توج (توز) ، نجیرم ، سیراف و حصن ابن عماره "/ص32/
   در میان توج و نجیرم مصب رودی است که شهرهای ملجان و کمارج در طرف چپ آن قرار دارند ، و نیز در طرف چپ نجیرم مصب رودی است که از دریاچه سکان می آید و در طرف راست این رود شهرهای کهرجان و نابند واقع است و نیز در طرف راست آن در سر راه سیراف به شیراز در وسط نقشه شهرهای "جره" و "جور" (گور) قرار دارند  و آن طرف رود شهر کوار است  و در زیر نجیرم شهرهای صفاره و فهلو و غندجان است..."/ص33/  

 
      3. احسن التقاسیم فی معرفت الاقالیم تالیف  ابو عبدا... محمد بن احمد مقدسی که در قرن چهارم هجری (دهم میلادی) و در سال 375 هـ . ق  به زبان عربی نوشته شده است :
    در این کتاب نیز 5 بار از نجیرم سخن به میان آمده است که در صفحه 637 آن را چنین توصیف می کند:"نجیرم : نیز در کنار دریا است. دو جامع دارد که صحن یکی از سنگ تراشیده شده است. بازاری نزدیک در بیرون شهر دارد. از چاه و برکه ها می آشامند که از باران انباشته شده اند ".
     4. فارسنامه ابن بلخی که در  قرن 6 ق نوشته شده است.
     در این کتاب سه جا از نجیرم ذکر شده است :
     صفحه 141 : "جیرم و حورشی ، نجیرم شهرکی است و حورشی دیهی و جمله از اعمال سیراف است و گرمسیر عظیم است" .
     صفحه 152 : در ذیل نهر ثکان به وضوح به مکان نجیرم اشاره می کند : "نهر ثکان ، منبع این رود از دیهی است نام آن جترویه و این دیه را و ناحیتی را که معروفست بماصرم از اعمال شیراز آب دهد و همچنین می رود تا کوار و صمکان و خبر و کارزین و قیر و ابزر و لاغر و نواحی را آب دهد و بعضی از نواحی سیراف را آب دهد و آخر همه دیهی است نام آن ثکان و این نهر را بدآن بازخوانند پس میان نجیرم و سیراف در دریا افتد و در پارس هیچ رود از این پرفایده تر تیست ".
      صفحه 163 : که به فاصله شیراز تا نجیرم اشاره می کند : " و از شیراز تا نجیرم شصت و پنج فرسنگ ، چهار منزل تا غندجان هم برین راه کی یاد کرده آمد  بیست فرسنگ منزل پنجم بوشتکان هفت فرسنگ منزل ششم بوشکانات پنج فرسنگ منزل هفتم دیه شنابا ده فرسنگ منزل هشتم ماندستان هشت فرسنگ منزل نهم آخر ماندستان هفت فرسنگ منزل دهم نجیرم هشت فرسنگ" .


     5. معجم الادباء نوشته یاقوت حموی ( 574-626 ق ) :
   ایشان در زیر عنوان " ابراهیم بن عبدا... نجیرمی در صفحه 43 می نویسد :" ابوسعد سمعانی گوید: نجیرمی منسوب است به نجیرم که آن را گاه نجارم گویند و آن محله ای است در بصره . مولف گوید :  قول سمعانی درست نیست . البته طایقه ای از مردم نجیرم در یکی از محله های بصره زندگی می کنند و بدان نسبت داده می شوند . نجیرم قریه بزرگی است بر ساحل دریای فارس میان آن و سیراف پانزده فرسخ است . من آن را دیده ام . مردمش بیشتر بازرگانند ، آنجا را نیرم گویند . آنان ایرانی هستند از ایرانیهای امروز. خوراکشان میوه کنار و ماهی است" .
   6. جغرافیای تاریخی سرزمین های خلافت شرقی نوشته گای لسترینج (1854-1933 م) ترجمه محمود عرفان .
   در این اثر ارزشمند در دفعه های متعدد و بویژه در فصل هفدهم در توضیح ولایت "اردشیر خره" یکی از پنج ایالت پارس از "نجیرم" یاد شده است . در این اثر تحقیقی علاوه بر نقشه استان های فارس و کرمان (نقشه 6 صفحه 9-298) که در نهایت روشنی و وضوح نمایش داده شده است و مکان "نجیرم" را نیز با مقداری فاصله در شمال رود سکان (مند) ترسیم کرده است در چندین نوبت به ذکر جای گاه این بندر تاریخی پرداخته است و در تمامی موارد و به استناد کتب معتبر تاریخی و سفرنامه های جغرافی دانان بزرگ عربی قرون دوم تا ششم هجری قمری ، مکان "نجیرم" را در ابتدای سیف مظفر و در شمال رود سکان قلمداد کرده است :
   "قسمت های ساحلی کوره اردشیر خره را سیف ، یعنی کناره میگفتند و ایلات مزبور در ساحل خلیج فارس سه سیف داشت که همه آنها در منطقه گرمسیر واقع بود . یکی سیف عماره در خاور جزیره قیس و دیگر سیف زهیر در ساحل جنوبی ایراهستان و حوالی سیراف و بالاخره سیف مظفر در شمال نجیرم". /ص7-276/
   "در باختر سیف عماره و در امتداد ساحل دریا سیف بود که کران شهر عمده و سیراف و نابند دو لنگرگاه معروف آن ناحیه بوده اند . این ناحیه تا نجیرم ، واقع در آنطرف دهانه رود سکان ، امتداد داشت و آنطرف این ناحیه ، بطرف داخل ، ناحیه ایراهستان واقع بود ". /ص7-276/ 
   "نجیرم ، بندری کم اهمیت و در باختر سیراف آنطرف دهانه رود سکان ، در اول سیف مظفر واقع بود ، و این سیف تا جنابه واقع در ارجان امتداد داشت " . /ص279/
   لسترینج هم چنین در خصوص رود سکان می نویسد :
   "طویل ترین رودخانه های فارس نهر سکان است که ... و بالاخره ، پس از آنکه آبهای رودخانه فیروزآباد از شمال بآن ملحق میگردد بمسافت کمی در جنوب نجیرم بدریا میریزد " ./ص272/

  7. جغرافیای تاریخی فارس تالیف پاول شوارتس که طبق یادداشت مترجم – کیکاوس جهانداری- قریب یک صد سال پیش (1896) به عنوان رساله  ورود به دانشگاه و بر مبنای آثار جغرافی دانان عربی نویس به تالیف آن پرداخت و به تدریج  آن را ضمن نه دفتر در سال 1934 به پایان برد. (ص 13) .
     در این اثر در مجموع  8 بار از نجیرم یاد شده است .
     ایشان ابتدا نجیرم را جز مناطق گرمسیر فارس بر می شمارد سپس در توصیف ناحیه سیراف از قول اصطخری می نویسد:  "ناحیه سیراف به قول اصطخری دارای سه مسجد منبردار بوده است ، یکی در سیراف ، یکی در نجیرم و جم" . /ص 95/  
     شوارتس در ادامه و بر مبنای فاصله گذاری اصطخری که فاصله سیراف تا نجیرم را دوازده فرسنگی ثبت کرده است در تعیین مکان احتمالی نجیرم می نویسد:  " پس قاعدتاً باید آن را در حوالی دیر امروزی جستجو کرد." این در حالی است که اصطخری خود در ذکر نجیرم و نقشه هایی که ذکرشان رفت به روشنی مکان نجیرم را در شمال رود سکان (مند) نشان داده است . علاوه بر این پاول شوارش در توصیف  سیف آل ابی زهیر از قول اصطخری آن را از مرز نجیرم تا سرحد بنو عماره (ص 109) و در توصیف دشت دستقان که مرکز صفاره بوده است و مسکن مظفربن جعفر که سیف آل مظفر به عنوان شمالی ترین سیف پارس را به نام او خوانده اند می نویسد : "قلمرو این مرد مقتدر تمام دستقان و ساحل را از مرز جنابه (گناوه) تا مرز نجیرم شامل می شده است " .
     بدین ترتیب پاول شوارتس احتمال اولیه خویش را در صفحه های بعد زیر سئوال می برد چرا که در تمامی کتبی که از این دو سیف نام برده شده است مصب رود مند ، مرز دو سیف بوده است و به وضوح سیف مظفر را از نجیرم تا جنابه معرفی کرده اند .

ادامه دارد...

 
 

محمدم از دشتی کاکی خورموج کبگان سرمک کردوان چاوشی زیزار درازی : ٦:٢٩ ‎ب.ظ

 

 
محمدم از دشتی کاکی خورموج کبگان سرمک کردوان چاوشی زیزار درازی



نویسندگان
محمدم از دشتی کاکی خورموج کبگان سرمک کردوان چاوشی زیزار درازی


آرشیو وبلاگ
امرداد ٩٥
خرداد ٩٥
اردیبهشت ٩٥
اسفند ٩٤
بهمن ٩٤
دی ٩٤
آذر ٩٤
آبان ٩٤
مهر ٩٤
شهریور ٩٤
امرداد ٩٤
تیر ٩٤
خرداد ٩٤
اردیبهشت ٩٤
فروردین ٩٤
آذر ٩۳
آبان ٩۳
مهر ٩۳
شهریور ٩۳
امرداد ٩۳
تیر ٩۳
خرداد ٩۳
اردیبهشت ٩۳
فروردین ٩۳
اسفند ٩٢
بهمن ٩٢
دی ٩٢
آذر ٩٢
آبان ٩٢
مهر ٩٢
شهریور ٩٢
امرداد ٩٢
تیر ٩٢
خرداد ٩٢
اردیبهشت ٩٢
فروردین ٩٢
اسفند ٩۱
بهمن ٩۱
دی ٩۱
آذر ٩۱
آبان ٩۱
مهر ٩۱
شهریور ٩۱
امرداد ٩۱
تیر ٩۱
خرداد ٩۱
اردیبهشت ٩۱
فروردین ٩۱
اسفند ٩٠
بهمن ٩٠
دی ٩٠
آذر ٩٠
آبان ٩٠
مهر ٩٠
شهریور ٩٠
امرداد ٩٠
تیر ٩٠
خرداد ٩٠
اردیبهشت ٩٠
فروردین ٩٠
اسفند ۸٩
بهمن ۸٩
دی ۸٩
آذر ۸٩
آبان ۸٩
مهر ۸٩
شهریور ۸٩
امرداد ۸٩
تیر ۸٩
خرداد ۸٩
اردیبهشت ۸٩
فروردین ۸٩
اسفند ۸۸
بهمن ۸۸
دی ۸۸
آذر ۸۸
آبان ۸۸
مهر ۸۸
شهریور ۸۸
امرداد ۸۸
تیر ۸۸
خرداد ۸۸
اردیبهشت ۸۸
فروردین ۸۸
اسفند ۸٧
بهمن ۸٧
دی ۸٧
آذر ۸٧
آبان ۸٧
مهر ۸٧
شهریور ۸٧
امرداد ۸٧
تیر ۸٧
خرداد ۸٧
اردیبهشت ۸٧
فروردین ۸٧
اسفند ۸٦
بهمن ۸٦
دی ۸٦
آذر ۸٦
آبان ۸٦
مهر ۸٦
شهریور ۸٦
امرداد ۸٦
تیر ۸٦
خرداد ۸٦
اردیبهشت ۸٦
فروردین ۸٦
اسفند ۸٥
بهمن ۸٥
دی ۸٥
آذر ۸٥
آبان ۸٥
مهر ۸٥
شهریور ۸٥
امرداد ۸٥
تیر ۸٥
خرداد ۸٥
اردیبهشت ۸٥
فروردین ۸٥
اسفند ۸٤
بهمن ۸٤
دی ۸٤
آذر ۸٤
آبان ۸٤
مهر ۸٤
شهریور ۸٤
امرداد ۸٤
تیر ۸٤
خرداد ۸٤
اردیبهشت ۸٤
فروردین ۸٤
اسفند ۸۳

www.flickr.com

لینک دوستان
نصير بوشهر
نسیم جنوب
دکتر عبدالمجید مصلح
اکبر منصوری نسب
ابو حنانه
عبدالمهدی حاجيانی
خورموج
پادشاه عالم
ماندستان کاکی
تیک تاک
وحدت کاکی
نگار عشق
عکسهای دشتی
حسن عبدی
امين چاه شوری
شهرداری خورموج
انجمن آينده سازان توسعه جنوب
رضا دشتی منش
کريم جعفری
اکبر شيخ زاده/تورنتو
بوشهر.دات.کام
ايرانجوان خورموج
آزادی خورموج
سجاد زنده بودی
دهستان طسوج
سايت خبری جويا
استاد س.محمدرضا هاشمی زاده
بوجیکا
شعر دشتی
تاريخ دشتی
سادات دشتی
هیرو
حاج علی زينبی
زنده ياد دکتر احمد ظريف فرد
هواشناس
محمد باقر حاجيانی
شوق وصال
چشوک
خبر دير
عبدالحميد پهلوزاده
هيات صاحب الزمان(عج کردوان
تنگستانی ها
خورموج
بوشهری های مقیم تهران
حسن غلامی
فراز بهزادی
عمو اروند
مشقهای خط خطی
مقالات کامپيوتر
مدرسه بقیه الله(عج)
محمد جواد غريبی
مانيفست آدمک کشی
شاگردان آیت الله دکتر آلبویه
ستاره عشق
دکتر طالب موذنی
باغ سيب صداقت
نشريه الکترونيکی بازدم
علیرضا عمرانی
مهدی چاه شوری
دانشگاه آزاد خورموج
ضيافت(سجاد واعظی
حميد شکيبا
از خنده ها و خاطرات
مهری غريبی
کیان جنوب(عمار شهنیایی
رضا جمالی حاجیانی
در اندیشه فردا(م.محمدی
خبرگزاری خلیج فارس
سمیرا بهزادی
عباسعلی شعبانی
ماشاالله شیخیانی
نون و نمک
اندیشه گر
حسین حیدری
نیمدری
طراحی قالب
علی امیر نژاد
ابراهیم دانش
واحد خواهران هیات صاحب الزمان کردوان
یک قدم تا بی نهایت
اشوم خرگی(سید علی.ن.حسینی
مهندس مصطفی احمدی
بردخون
وبگرد(حسین حاجی پور
از دیار کاکی(محمد احمدی
گروه تحقیقاتی وبزن
ستاد بازسازی عتبات دشتی
حسن صداقت
ابوالفضل منصوری نسب
یا حسین(ع) سالار زینب
فردای دیگر(جواد دشتی منش
مهندس علیرضا چمکوری
پسری همراه خاطراتش
دشتی دشت آرزوها(م.مغدانی
خاطره ها نمی میرند(ف.احمدی
مهندسی عمران(ک.کردوانی
هجوم سایه ها(محسن حیدری
کردوان علیا(علی متفق جو
امام زادگان دشتی(ع.متفق جو
سادات کاکی(س.ش.حسینی
روستای سنا
صادق و سعید زنده بودی
دانشجویان حسابداری آزاد بوشهر
عباس قبادی
هزاردستان(علی امیرنژاد
علی وار(دشتی
رحمان نجفی
مردومان مسیله(مجیو
فایز دشتی
مقالات مهندسی عمران
چرت و پرت های یک حسن
علی شیخیانی
برمصاد دیارمن خورموج
ساسان صالح احمدی
دکتر مهدی نیک نفس
غلامرضا حیاتی
سعید صالح احمدی
حسابدار قرن
گریه ی اشک ها
روستای فقیه حسنان
پلیسور
الیاس شهدوست
غزل سرا
تازهای جهان
گلستان هنر
شهر من کاکی
همکلاسی
دهداری-عسلویه
روستای ناری
تنهایی
امید به خدا
کمیل قحطان
فتوبلاگ "سی"
سلت(چیله)
هواداران شاهین
سلام دیر
برانوش
مهندسی شیمی
قدرت پرواز
عکس های حافظه دوربینم
دانشجویان هرمزگانی دانشگاه رجایی تهران
زیست شناسان دوم دبیرستان
داوران فوتبال دشتی
دکتر غلامرضا جعفری نیا
عقاب خورموج
آزادی شنبه
باشگاه فوتبال دهداری
روستای دهوک
مسجد جامع خورموج
دکتر ابوالقاسم شریف زاده
مهندس محمد آتیار
دو راهک
مروارید جنوب
به سوی ظهور
شیرین تر از عسل
شاهین خورموج
روابط عمومی خورموج
چاه حسین جمال
ابوذر زارعی
یوسف اسکندری
غلامعلی زارعی
عشایر قشقایی دشتی
انیمیشن سازان دشتی
غلامرضا ابراهیمی
الیاس سلیمی
شعر شنبه
تروشک
زیارت ساحلی
خورموج سر خط!
گالری ماهور
فاضل عاشوری
داستان های من و پتروشیمی خارک
کیان جنوب
صدف جنوب
سیدمحمد جواد رکنی
روستای درازی
مسجد قائم آل محمد دشتی
حرف هایی که نزدم
فاصله های بی رنگ
من و پدرم
مهندس اسدپور خواجه گانی
زنده یاد عیسی شوقی وحدت
کهنوج،نگین رودبارزمین
روح الله تمییزی نژاد
محمد حسین بکمی
چرتکه
تی فو نو
چرند و پرند
پاس کاکی
سنا نیوز
چراغ های رابطه
فایز دشتی
سافت بال خورموج
مهدی شیخیانی
دست نوشته های من
زینب علیزاده
فاطمه اسماعیلی
شعر و ادبیات کردوان
فوتبال کردوان
استقلال اسماعیل محمودی
کردوان سفلی،گذشته،حال و آینده
مسجد امام رضا(ع)خورموج
کانون فرهنگی هنری الغدیر خورموج
زیارت ساحلی از نگاه دوربین
چاووشی
اندیشه من=اندیشه تو
اخبار روز شاهین بوشهر
دل نوشته های یک سیوول
کاکی،شهر 300در
پهلوی پارسی
چیزی شبیه دلتنگی
سافتبال بانوان خورموج و ایران
نیلوفر خیال
وب سایت آیت الله منهاج دشتی
روستای باغ علی باقر
ابیانه:زیباترین روستای جهان
عزاداری سنتی بوشهر
یاداشت های شخصی آزاد
من و دوربینم
شیخیان- بست بلند
روستای زیارت ساحلی(نجیرم)
دل نوشته های من
تات وب
کاروانیان
انجمن وبلاگ نویسان کاکی
دوشاب دشتی
عشق وراوی
عشقم خورموج
خاطرات پشت كنكوري
رزمی ها(رئیس ها)
زیر آساک قلعه خورموج
♥best friends♥
Look Our Love
طوفان خورموج
آيم خوشي هسي
صدای روستای سنا
عکاسخانه
تیم والیبال دلیران دشتی
یادها و خاطره ها
کردوان سفلی
شروه
بهنام ابولی
مهدی تنو
وضعیت جوی خورموج
وضعیت جوی بادوله
وضعیت جوی فقیه حسنان
وضعیت جوی کبگان
وضعیت جوی سرمک
وضعیت جوی چاوشی
روستای احشام قائدها
پایگاه اطلاع رسانی بردخون کهنه
کردوان علیا
تابان خورموج
پایگاه اطلاع رسانی حاج آقا محمدی امام جمعه کاکی
زمین سبز
خاندان رزمی

خروجی وبلاگ
feed

پشتيباني
وبلاگ فارسی

 
[ منزل | قديما | تماس ]